Kleur geel
Geel / terug naar kleur
Geel is de lichtste kleur en bij grote kleurkracht (dus zonder vermenging met wit of zwart) staat geel het dichtst bij het witte licht. Met wit gemend wordt geel alleen maar lichter, met zwart gemengd krijgt geel eerst een vuile kleur, waarna het geel langzaam overgaat in prachtig mosgroen. Gabriël draagt stralend geel, Lucifer zwavelgeel.
Geel is een primaire kleur. Van geel wordt gezegd dat het een hete kleur is, die vitaliseert en positief magnetisch is. Geel stimuleert de hersenen en zenuwen, maakt optimistisch en doet de mens dorsten naar liefde en kennis. Dit is de oosterse benadering van deze kleur van de zon. De kleur van Jupiter is geel en ieder die nummer 3 als psychisch nummer heeft (zie de serie kristalmandala’s) zou er goed aan doen een gele topaas of een gele saffier als ring of hanger te dragen. De ring en de hanger moeten van goud zijn gemaakt. De hanger wordt bij voorkeur aan een geel koord of gele ketting gedragen. Nummers 3 steken de ring aan hun wijsvinger, de vinger van Jupiter, leraar der goden. Donderdag is de dag om in geel gekleed te gaan.
Geel is de spirituele kleur van de boeddhisten.
In de Maya wereld was geel verbonden met het zuiden. In de yoga traditie is geel verbonden met het element aarde. Associaties volgens Leonardo da Vinci betreffende geel zijn: tijd, zon, maan en sterren, zomer, rijpe oogst, goud, gewin en verstand. De zonnebloemen van Vincent van Gogh geven dit o.a. prachtig weer.
In het oude Egypte kleurden de vrouwen hun lichaam met gele oker. In China was geel de kleur van de goddelijke keizers. Op het dragen van geel door een gewone burger stond de doodstraf. In Griekenland en Italië was het in de oudheid al populair om blond haar te hebben. Zowel mannen als vrouwen hadden er uren in de zon zitten voor over om hun haar enkele tinten bleker te krijgen. Als dat niet lukte kon je wel ergens een pruik op de kop tikken van het haar van een overwonnen Germaan. Ook toen waren blondines in trek.
In de heraldiek schilderde men het schild geel bij gebrek aan goud en dit geel/goud werd in zwart-wit weergegeven als punten. De goden werden ook vaak afgebeeld met een goudgele huidskleur. Roodgoud/roodgeel straalt een gevoel van warmte en welbehagen uit, de zachte weerschijn van de ondergaande zon.
In de volkssymboliek kennen we geel als de kleur van haat, van nijd en afgunst.
Geel wordt vaak gebruikt in reclames of als signaalkleur in het verkeer. Gele auto’s vallen op en zijn minder betrokken bij verkeersongevallen dan andere kleuren auto’s. Geel is de kleur van het voorjaar, dat gekenmerkt wordt door geelgroen blad, gele tulpen, narcissen en crocussen, kleine kuikentjes en Pasen.
SPREEKWOORDEN EN GEZEGDEN MET GEEL
Wat betreft uitdrukkingen en gezegden is het in onze taal droevig gesteld als het om geel gaat. Na heel wat gesurf over het internet ben ik niet verder gekomen dan:
- Een gele kaart krijgen: een ernstige waarschuwing krijgen.
- Een geeltje krijgen: een boete van 25 gulden krijgen. Hoe zit dat nu met de euri’s?
- Geel en groen zien van nijd: dat spreekt voor zichzelf.
- Wanneer het je groen en geel voor de ogen wordt, begint het je duidelijk te duizelen.
Het zou kunnen dat deze uitdrukking is afgeleid van de kleren van de nar op Driekoningenavond, beschreven in het volgende rijmpje: “Daar is geen zot zo eel, of hij draagt groen met geel”. Aan de lezer in te vullen wat eel is, dat woord stond niet in mijn “Koenen”.
Als de huig zwemt in het kraagje, dan ligt in de maag een goudgeel laagje: als men het schuim drinkt, is het bier al in de maag. Een zeemansuitspraak die ik nog niet kende.
De naam geel is afgeleid van de Indogermaanse wortel ghel, wat “glanzen” betekent. Goud, gal en gloed zijn daarmee verwant. De Germaanse oervorm van geel is gelwa, in het latijn is het helvus, honinggeel. Gelwa werd gelo in het oudhoogduits, gel in het middelhoogduits , gelb in het Duits en geel in het nederlands. Het latijnse galbus leidde tot het italiaanse giallo, misschien wel direct verwant met het engelse yellow. Galbus/galbinus komt terug in het franse jaune. Morellen (kersen) hebben vermoedelijk een verbinding met het portugese geel: amarillo en het spaanse geel: amarelo.
Het Taschenlexicon der Farben vertelt onderstaande over de diverse gelen.
Absintgeel: kleur, genoemd naar de maagversterkende, sterk alcoholisch bittere drank, die getrokken wordt van de alsembladeren.
Sinaasappelgeel, abrikozengeel, citroengeel, bananengeel, boter(bloemen)geel, zonnenbloemengeel, mosterdgeel, kuikengeel, maisgeel, kopergeel (messing), mimosa, bijenwasgeel, korengeel en goudgeel spreken voor zich.
Bamboegeel : ook wel korengeel of strogeel.
Barnsteengeel: barnsteen is fossiele hars, ook wel “goud van de zee” genoemd. Deze kleur varieert van goudgeel tot goudbruin. Amber is een andere naam voor barnsteengeel. Ambre komt uit de Arabische taal. De griekse naam voor barnsteen is “electron”. (Barnsteen wordt bij wrijven statisch/electrisch.) Het woord barnsteen is afgeleid van “branden”, gebrande steen. Waarschijnlijk omdat barnsteen kan verbranden of omdat dit geel de kleur heeft van gele vlammen.
Bleekgeel benadert wit het beste.
Blond: wordt ook tot geel gerekend. Hier onderscheiden we: platinablond, lichtblond en vlasblond. Het woord “blond” komt van het voor-germaanse bhlondo. Ook de romaanse namen voor blond zijn hiervan afgeleid: biondo, blondo.
Brandgeel: kadmium of saffraangeel.
Chartreuse geel: genoemd naar de gele likeur die in het klooster van Chartreuse in Frankrijk werd gedestilleerd.
Chinees geel of bananengeel, gedragen in alle perioden in Chinese kleding.
Signaalgeel is een fractie warmer van kleur dan citroengeel: wespen!, wegafzettingen.
Crème: de kleur van slagroom.
Currygeel is het diepgeel van het indiase kruid curry in poedervorm.
Donkergeel: dit kadmiumgeel of saffraangeel heeft een iets oranje zweem.
Ecru is de benaming voor lichtblond of vlasblond. Ecru betekent letterlijk: ex-cru = uit-onbewerkt, ruw. Dus de kleur van onbewerkte en ongebleekte katoen en linnen. Tot 1910 was ecru zeer populair, daarna kwam beige in de mode.
Chamois is een mooie naam voor bleekgeel.
Gifgeel is een groengele kleur, mogelijk oorspronkelijk de aanduiding van het giftige gele pigment chroomgeel (is een loodverbinding en mag niet meer gebruikt worden in schildersartikelen) of van gele arsenicumverbindingen.
Goud: een zonnige gele kleur.
Indisch goud. De oorspronkelijk kleurstof hiervoor werd vroeger in India uit de urine van buffels gewonnen, nadat die buffels met bladeren van de mangoboom waren gevoerd.
Kakhi is letterlijk “de kleur van stof” in het hindustani. Kakhi werd door de engelse militairen in India gedragen. Deze kleur is een afgeleide van geel door vermenging met grijs.
Nankinggeel is de kleur van ongeverfde chinese katoen uit Nanking.
Okergeel: oker is een van de oudst bekende pigmenten die gebruikt zijn in de wandschilderingen in de grotten van Altamira in Spanje en die van Lascaux in Frankrijk. Ook in de oudheid en de middeleeuwen werd oker veelvuldig gebruikt. Vandaag de dag wordt oker kunstmatig gemaakt, vroeger werd pijpaarde gebruikt, gevonden in o.a zuid-europa. In het grieks betekent okhros lichtgeel.
Zwavelgeel is lichter van kleur dan kanariegeel/citroengeel, ontstaan uit een vermenging met wit.
Oergeel is de zuivere kleur geel, zonder vermenging met rood of blauw.
Wijngeel als besluit. Wanneer alleen het uitgeperste sap van de wijndruiven tot gisting komt (dus zonder schillen, pitjes en stengels) krijgt de wijn deze mooie (en lekkere) kleur.